1996లో శంకుస్థాపన.. 2026లో తొలి దశ ప్రారంభం | నల్లమల కొండల కింద 37.6 కి.మీ. జంట సొరంగాలు | 1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు.. 4 లక్షల మందికి తాగునీరు
మార్కాపురం, ఆగస్టు 31 (GTV Media):
దశాబ్దాలుగా కరువుతో అల్లాడుతున్న పశ్చిమ ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప ప్రాంతాల ప్రజల చిరకాల స్వప్నం పూల సుబ్బయ్య వెలిగొండ ప్రాజెక్టు తొలి దశ అందుబాటులోకి వచ్చింది. ముఖ్యమంత్రి నారా చంద్రబాబు నాయుడు సోమవారం వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ఫేజ్–1ను జాతికి అంకితం చేసి, నల్లమలసాగర్లోకి కృష్ణా వరద జలాలను విడుదల చేశారు.
1996 మార్చి 5న అప్పటి ఉమ్మడి ఆంధ్రప్రదేశ్ ముఖ్యమంత్రిగా చంద్రబాబు నాయుడే వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు శంకుస్థాపన చేశారు. సరిగ్గా మూడు దశాబ్దాల తర్వాత అదే చంద్రబాబు ముఖ్యమంత్రిగా ప్రాజెక్టు తొలి దశను ప్రారంభించడం ఈ ప్రాజెక్టు చరిత్రలో ప్రత్యేక ఘట్టంగా నిలిచింది.
అసలు వెలిగొండ ఎందుకు?
ప్రకాశం, నెల్లూరు, కడప జిల్లాల్లోని మెట్ట ప్రాంతాలు తక్కువ వర్షపాతం, అనిశ్చిత వర్షాలతో తరచూ కరువు పరిస్థితులను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఈ ప్రాంతాలకు కృష్ణా వరద జలాలను తరలించి సాగు, తాగునీటి సమస్యకు శాశ్వత పరిష్కారం చూపాలనే ఉద్దేశంతో వెలిగొండ ప్రాజెక్టును రూపొందించారు.
ప్రాజెక్టుపై సాధ్యాసాధ్యాల పరిశీలనకు 1991లో ప్రభుత్వం ఆదేశాలు ఇచ్చింది. 1994లో తొలి సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక (DPR) సిద్ధమైంది. అనంతరం ప్రాజెక్టు రూపకల్పనలో పలు మార్పులు జరిగి, 2005లో ప్రస్తుత రూపంలో ప్రాజెక్టును చేపట్టారు.
1996లో శంకుస్థాపన.. ఆ తర్వాత ఏం జరిగింది?
1996లో శంకుస్థాపన జరిగినప్పటికీ ప్రాజెక్టు నిర్మాణం అనుకున్న వేగంతో ముందుకు సాగలేదు. పరిపాలనా అనుమతులు, డిజైన్ మార్పులు, భూసేకరణ, పునరావాసం, సొరంగాల తవ్వకాల్లో ఎదురైన భూగర్భ సమస్యలు వంటి అనేక అంశాలు ప్రాజెక్టు పూర్తి కావడాన్ని ఆలస్యం చేశాయి.
CAG నివేదిక ప్రకారం ప్రాజెక్టు తొలి DPR 1994లో సిద్ధమైంది. తర్వాత పలు దశల్లో పరిపాలనా, సాంకేతిక అనుమతులు మంజూరు కాగా, ప్రాజెక్టు పరిధిలో కూడా మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి.
నల్లమల కొండల కింద.. 37.6 కిలోమీటర్ల సొరంగాలు
వెలిగొండ ప్రాజెక్టులో అత్యంత ఆసక్తికరమైన అంశం జంట సొరంగాల నిర్మాణం.
శ్రీశైలం రిజర్వాయర్ ఫోర్షోర్ ప్రాంతంలోని కొల్లంవాగు నుంచి కృష్ణా వరద నీటిని తీసుకుని నల్లమల కొండల కిందుగా రెండు భారీ సొరంగాల ద్వారా నల్లమలసాగర్కు తరలిస్తారు.
ప్రతి సొరంగం సుమారు 18.8 కిలోమీటర్ల పొడవు. రెండు కలిపితే దాదాపు 37.6 కిలోమీటర్ల సొరంగ మార్గం.
ఇక్కడ మరో ప్రత్యేకత ఏమిటంటే.. నీటిని ప్రధానంగా గ్రావిటీ ద్వారా తరలించే విధంగా వ్యవస్థను రూపొందించారు. కొల్లంవాగు నుంచి వచ్చిన నీరు అప్రోచ్ చానల్, ట్విన్ టన్నెల్స్, ఫీడర్ కాలువ మీదుగా నల్లమలసాగర్లోకి చేరుతుంది.
టన్నెల్–1.. టన్నెల్–2
వెలిగొండలో సొరంగాల నిర్మాణం అత్యంత క్లిష్టమైన దశగా నిలిచింది. నల్లమల కొండల భూగర్భ పరిస్థితులు, నీటి ప్రవాహాలు, యంత్రాల సమస్యలు తదితర కారణాలతో పనులు పలుమార్లు ఆలస్యమయ్యాయి.
2021లో టన్నెల్–1 తవ్వకం పూర్తయింది.
2024 జనవరిలో టన్నెల్–2 కూడా పూర్తయింది.
అయితే ఇక్కడ ఒక విషయం గుర్తుంచుకోవాలి. జంట సొరంగాలు పూర్తవడం అంటే మొత్తం వెలిగొండ ప్రాజెక్టు పూర్తయినట్టుకాదు. రిజర్వాయర్, ఫీడర్ కాలువ, హెడ్ రెగ్యులేటర్లు, ప్రధాన కాలువలు, పంపిణీ వ్యవస్థలు, పునరావాసం వంటి అనేక అంశాలు కూడా ప్రాజెక్టులో కీలక భాగాలే.
2024లో సొరంగాలు.. 2026లో నీరు
2024లో జంట సొరంగాల పనులు పూర్తయిన తర్వాత కూడా ప్రాజెక్టును పూర్తిస్థాయిలో ఆపరేషన్లోకి తీసుకురావడానికి కొన్ని కీలక పనులు మిగిలి ఉన్నాయి.
2024 తర్వాత ఫీడర్ కాలువ, హెడ్ రెగ్యులేటర్లు, కాలువల లైనింగ్, సాంకేతిక పనులు, పునరావాసం వంటి అంశాలపై ప్రభుత్వం దృష్టి పెట్టింది.
ప్రాజెక్టు ప్రారంభానికి ముందు నిర్వాసిత కుటుంబాలకు పునరావాస, పునరావాస పరిహారం చెల్లింపులు కూడా చేపట్టారు. తాజా ప్రభుత్వ వివరాల ప్రకారం 6,206 కుటుంబాలకు రూ.768 కోట్ల పరిహారం చెల్లించారు.
ఈరోజు ఏం జరిగింది?
సోమవారం జరిగిన కార్యక్రమంలో ముఖ్యమంత్రి చంద్రబాబు నాయుడు వెలిగొండ ఫేజ్–1ను అధికారికంగా ప్రారంభించారు.
గంటావానిపల్లి వద్ద జలహారతి అనంతరం ప్రాజెక్టు హెడ్ రెగ్యులేటర్ గేట్లను ఆపరేట్ చేసి కృష్ణా వరద జలాలను నల్లమలసాగర్ వైపు విడుదల చేశారు.
దీంతో వెలిగొండ ప్రాజెక్టు ద్వారా కృష్ణా జలాలను నల్లమలసాగర్లోకి తీసుకెళ్లే ప్రక్రియ అధికారికంగా ప్రారంభమైంది.
తొలి దశతో ఎంత ప్రయోజనం?
ఫేజ్–1లో 10.70 టీఎంసీల నీటిని నల్లమలసాగర్లోకి తరలించే లక్ష్యంతో వ్యవస్థను అందుబాటులోకి తీసుకొచ్చారు.
దీంతో:
- 1.19 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు
- సుమారు 4 లక్షల మందికి తాగునీరు
అందించే లక్ష్యం ఉంది. ముఖ్యంగా ఫ్లోరైడ్ ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో సురక్షితమైన తాగునీటి సరఫరాకు ఈ ప్రాజెక్టు కీలకంగా మారనుంది.
పూర్తి ప్రాజెక్టు ఎలా ఉంటుంది?
వెలిగొండ ప్రాజెక్టు పూర్తిస్థాయిలో అందుబాటులోకి వస్తే దీని పరిధి మరింత విస్తరిస్తుంది.
పూర్తి ప్రాజెక్టు రూపకల్పనలో 53.85 టీఎంసీల నీటిని నిల్వ చేసి సుమారు 4.47 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు, దాదాపు 23 లక్షల మందికి తాగునీరు అందించాలనే లక్ష్యం ఉంది.
ప్రాజెక్టు మూడు ప్రధాన కాలువల వ్యవస్థ ద్వారా నీటిని పంపిణీ చేయనుంది. మార్కాపురం జిల్లా అధికారిక వెబ్సైట్ ప్రకారం నల్లమలసాగర్ నుంచి తీగలేరు, గొట్టిపడియ, ఈస్టర్న్ మెయిన్ కెనాల్ ద్వారా సాగు, తాగునీటి అవసరాలకు నీటిని తరలిస్తారు.
పూల సుబ్బయ్య ఎవరు?
వెలిగొండ ప్రాజెక్టుకు పేరు పెట్టిన పూల సుబ్బయ్య ప్రకాశం ప్రాంతానికి చెందిన ప్రముఖ ప్రజా నాయకుడు. పేదలు, రైతులు, వెనుకబడిన ప్రాంతాల సమస్యలపై ఆయన చేసిన పోరాటానికి గుర్తింపుగా ఈ భారీ సాగునీటి ప్రాజెక్టుకు ఆయన పేరు పెట్టారు.
కరువు ప్రాంతాలకు సాగునీరు, తాగునీరు అందించాలనే దీర్ఘకాలిక ఆకాంక్షతో ఈ ప్రాజెక్టు రూపకల్పన జరిగింది.
ప్రాజెక్టు పేరులోనే ఒక చరిత్ర
వెలిగొండను కేవలం ఒక సాగునీటి ప్రాజెక్టుగా చూస్తే దాని అసలు కథ అర్థం కాదు.
ఇది ఒకవైపు 30 ఏళ్ల రాజకీయ, పరిపాలనా ప్రయాణం.
మరోవైపు నల్లమల కొండల కింద భారీ సొరంగాలను నిర్మించిన ఇంజినీరింగ్ సవాలు.
ఇంకోవైపు కరువు, ఫ్లోరైడ్ సమస్యలతో పోరాడుతున్న లక్షలాది ప్రజల నిరీక్షణ.
అందుకే 2026 ఆగస్టు 31 వెలిగొండ చరిత్రలో మరో మైలురాయిగా నిలిచింది.
ఒక చూపులో వెలిగొండ ప్రయాణం
1991 – ప్రాజెక్టు సాధ్యాసాధ్యాలపై అధ్యయనానికి ఆదేశాలు
1994 – తొలి DPR సిద్ధం
1996 మార్చి 5 – చంద్రబాబు నాయుడు శంకుస్థాపన
2005 – ప్రస్తుత ప్రాజెక్టు రూపకల్పనతో పనులు చేపట్టడం
2021 – టన్నెల్–1 పూర్తి
2024 జనవరి – టన్నెల్–2 పూర్తి
2024–26 – ఫీడర్ కాలువ, హెడ్ రెగ్యులేటర్లు, ఇతర కీలక పనులకు వేగం
2026 ఆగస్టు 31 – చంద్రబాబు నాయుడు ఫేజ్–1ను జాతికి అంకితం చేసి కృష్ణా జలాలను నల్లమలసాగర్ వైపు విడుదల
ఇంకా పూర్తి కావాల్సింది ఏమిటి?
ఇక్కడే అసలు ప్రశ్న మొదలవుతుంది.
ఫేజ్–1 ప్రారంభమైంది.. కానీ వెలిగొండ మొత్తం కథ ఇంకా ముగియలేదు.
ఫేజ్–2లో అదనపు సాగునీటి, తాగునీటి ప్రయోజనాలు అందించేందుకు పంపిణీ వ్యవస్థలు పూర్తిస్థాయిలో పనిచేయాల్సి ఉంది. పూర్తి ప్రాజెక్టు ప్రయోజనాలు రైతుల పొలాలకు చేరాలంటే ప్రధాన కాలువలతో పాటు డిస్ట్రిబ్యూటరీ నెట్వర్క్, భూసేకరణ, పునరావాసం, నీటి నిర్వహణ వంటి అంశాలు కూడా సమర్థవంతంగా అమలుకావాలి.
అంటే ఈరోజు జరిగినది 30 ఏళ్ల నిరీక్షణకు ముగింపు మాత్రమే కాదు.. వెలిగొండ పూర్తి ప్రయోజనాలను అందించే తదుపరి దశకు ఆరంభం కూడా.
కరువు నేలల్లో కృష్ణమ్మ అడుగుపెట్టిన రోజు.. వెలిగొండ చరిత్రలో మరో కొత్త అధ్యాయం మొదలైంది.
